
Sitemdeki İlgili Eserler
Hayâtı
Mahmud Celaleddin Paşa, bâzı kaynaklarda belirtildiğine göre 1839, oğlu Aziz Esenbel’e göre de 1840 yılında İstanbul’un Vefâ semtinde dünyâya geldi. Dedesi kadıasker Ziyâ Bey, babası İstanbul defterdarlarından Mehmed Aziz Bey’dir.
Çorlulu-zâdelerin tek erkek çocuğu olduğu için, yetişmesine özen gösterildi. Yetenekli bir yaradılışta olduğu, ilkokul sıralarında belli olmuştu. Rüştiye ve Darülmaarif okullarında okuduktan sonra, özel öğretmenlerle yetiştirildi.
Enderûn hocalarından yakın akrabası olan Şâkir Efendi’den Arapça, yabancı öğretmenlerden de Fransızca öğrendi. Memuriyet hayâtına, onyedi yaşında Bâb-ı Âli’de “Kâtip Muavini”olarak başladı.
Bilgi ve çalışkanlığı nedeni ile, kısa süre sonra esas kadroya geçirildi. El yazısı çok güzel olduğu için, en ciddî yazılar Mahmud Celaleddin’e yazdırılır, güzel yüzlü bir kimse olduğundan da “Güzel Mahmud” diye anılırmış.
Bir gün, resmî bir yazının imzalanması için Sadrazam Âli Paşa’ya gittiğinde, paşanın dikkatini çekerek “Meclis-i Vâlâ Mazbata Odası” kâtipliğine atandı ve burada baş kâtipliğe kadar yükseldi.
1867 yılında Âli Paşa ile Girit adasına gitti. Çalışkanlılığı ve düzenliliği ile paşanın güvenini kazanarak “Mühürdar” oldu.
Sultan Abdülhamid’in tahta çıkışından sonra Bâb-ı Âli’den ayrıldı. O sıralarda yeni açılmış olan Şûrâ-yı devlet (Danıştay) tanzîmât dairesi başkanı oldu. Aynı zamanda, Bâb-ı Âli’deki memurlara “Devletler hukuku” okutuyordu. Henüz yaşı otuz olduğu hâlde, devletin önemli kadrolarında görev aldı. Âli Paşa’nın ölümünden sonra, Mahmud Nedim Paşa döneminde görevinden uzaklaştırıldı.
Yusuf Kâmil Paşa zamanında görevine geri dönerek, paşa ile Mısır’a gitti ve kırk iki yaşında “Vezir” lik rütbesi verildi. O yıllarda, Girit ve Sisam adasında karışıklıklar çıkmıştı. Bunları düzenlemek için görevlendirildi ve ikinci kez Girit’e gitti. Her iki gidişinde de, adadaki dirlik ve düzeni sağlayarak, İstanbul’a dönmüştü. Bu başarısı üzerine nişanlar almıştır.
1887 yılında, Mâliye nazırlığına getirildi ve yedi ay sonra da azledildi.
1889 yılında, Girit’e vâli olarak üçüncü gidişinde ve isyanın bastırılışı sırasında, isyancıların suikastine uğrayarak başından kurşun yarası aldı. Bu olay üzerine, özel bir gemi ile İstanbul’a getirildi ve bir daha adaya dönmedi.
1891 yılında Ticaret ve Nafıa Nâzırı oldu, kısa bir süre de Bursa Valiliği yaptı. 1897 yılında, Halil Rıfat Paşa kabinesinde son kez Nafıa Nâzırı oldu ve ölünceye kadar bu görevinde kaldı.
“Siyasî mektep”in kurucusu olan Mahmud Celaleddin Paşa, meşrutî idareye taraftardı. İçte ve dışta tanınmış bir devlet adamı olarak, yabancı devletlerden de nişanlar ve madalyalar almıştır.
20 Ekim 1899 târihinde, elli beş yaşındayken İstanbul’da öldü ve Yahyâ Efendi mezarlığı’nda toprağa verildi.
Mahmud Celaleddin Paşa, iki kez evlendi. Onsekiz yaşında iken evlendiği ilk eşinden, daha sonra büyükelçi olan Sâlih Münir Paşa dünyâya geldi. İkinci eşi Leylâ Hanım’dan, altı erkek ve bir kız çocuğu oldu. Aslen Kırımlı olan ve Fransa’da öğrenim gören ikinci eşi Leylâ hanım, 1922 yılında ölmüştür.
Şemseddin Ziya Bey, Aziz Esenbel, Âtıf Esenbel, oğlu, eski büyükelçilerden Melih Esenbel, torunu, Ayşe Vildan Hanım ise, kızıdır. Bulunduğu bütün üst düzeydeki görevlerini, meslek hayâtı boyunca başarı ile yürüttü. Fuat Paşa, Mütercim Rüştü Paşa, Mahmud Nedim Paşa, Mithat Paşa gibi ünlü devlet adamları ile çalıştı.
Sultan Aziz ve Sultanhamid dönemlerinin bütün siyâsî olaylarında etkin bir rol oynadı. Nâzik, duygulu, yakışıklı, yoksullara yardımcı, antika meraklısı, zengin bir kütüphâne sâhibi, kültürlü, tutuculuğu sevmeyen, dininin gereklerini yerine getiren, sanat seven ve sanatkârları koruyan bir kişiliği vardı.
Hat sanatı ile de uğraştı, rik’a tarz yazıda ustalığı vardı. Arapça, Farsça ve Fransızca bilirdi. Önceleri Aksaray’da bir konakta oturmakta iken, ölümünden iki yıl önce Sultan Abdülhamid’in ısrarı ile burayı sattı. Nişantaşı’nda bir konak yaptırarak buraya taşındı.
Yaz aylarında Çubuklu’da, ya da Büyükada’daki yazlığında otururdu. Mûsikîyi, ünlü mûsikîşinas Dellalzade İsmail Efendi‘den öğrendi ve zamanla geniş bir repertuar edindi. Bununla kalmayarak, kişisel çalışmaları ile bilgisini ilerletti. Çağdaşı olan; Tanburi Cemil Bey, Kemençeci Vasilaki, Lemi Atlı ve daha nice değerli sanatkârı himâye etti ve onlardan yararlandı.
Sesi güzeldi ve temiz bir uslûbla okurdu. Haftanın belli günlerinde konağı bu gibi sanatkârlarla dolar, bir konservatuar gibi çalışırdı. Türk müziği kadar olmasa bile, biraz batı müziği ile uğraşmış ve bu sanatı da tanımaya çalışmıştı.
Bir müzik aletini kullanmayan Mahmud Celaleddin Paşa, geçen yüzyılın yetiştirdiği önemli bir şarkı bestekârımızdır. Şarkı formundaki eserlerinin güftesinin çoğu da kendisinindir.
Bestecilikte Hacı Arif Bey ve Şevki Bey‘in etkileri, izleri sezilir. Beyâti makâmındaki şarkısı, Hacı Arif Bey’in isfahan şarkısının aynı gibidir. Bunun gibi, hüzzâm makâmındaki şarkısında da, yine Hacı Arif Bey’in uslûb ve edâsı kuvvetle hissedilir. Uşşak şarkısında Şevki Bey‘i hatırlatan bir melodik kuruluş ve karakteri vardır.
Rast makâmındaki şarkısında, batının üçlü ritminin dinamizmi apaçık sezilir. Eserlerinden yirmibeş şarkısı günümüze gelebilmiştir. Şarkılarını besteledikten sonra, aranağmelerini Kemençeci Vasil‘e yaptırırdı. Şarkı şeklinde yazmış olduğu şiirleri, kendisinden başka bestekârlar tarafından da bestelenmiştir.
Özel gayreti ile derin hukuk bilgisi edinmiş ve pekçok yasanın tasarısını bizzat hazırlatmıştır. Düzyazıdaki ustalığı eserlerinden bellidir. Tarihle uğraşarak değerli eserler yazmıştır.
“Mîr’at-ı Hakîkat” adındaki târih kitabı, o dönem açısından önemli bir belgedir. Bundan başka “Girit Târihî”, “Şefik-Nâme”, iki cild hâlinde topladığı şiir ve şarkıları sayılabilir.