Hayâtı
Azerbaycan’lı besteci, Üzeyir Hacıbeyov, 1875 yılında dünyâya geldi.
Küçük yaşlarında müziğe ilgi duymaya başladı. Gori Öğretmen Lisesi’ne devam ederken, keman ve teori dersleri aldı. Daha sonra müzik eğitimini, Moskova ve St. Petersburg’ta sürdürdü.
1907 yılında, Fuzûlî’nin, Leyla ile Mecnun adlı şiirini, opera olarak besteledi. Daha sonra; Şeyh Sinan (1909), Rüstem ile Zöhreb (1910), Şah Abbas ve Hurşid Banu (1912), Kerem ile Aslı (1912), Harun ve Leyla (1915) adlı operalarını ve Karı ile koca, O olmazsa bu olsun (1910, 1911) – (Meşhedi İbad) ve Arşın mal alan adlı, müzikli komedileri besteledi.
Arşın Mal Alan müzikli komedisi, birçok dile çevrildi ve eser büyük ün kazandı. Hacıbeyov, 1922 yılında, Azerbaycan Konservatuarı’nı kurdu. Aynı okulda, öğretim üyeliği ve rektörlük yaptı.
Eserlerinde, Azeri halk müziğini, çağdaş bir şekilde yorumlayarak kullanan Hacıbeyov, aynı zamanda, bir yazar ve şâirdir. Eserlerinin metinlerini, kendi yazmıştır.
Azeri halk müziğinin esasları ile ilgili eserleri, okullarda ders kitapları olarak okutulmaktadır.
Üzeyir Hacıbeyov, 1937 yılında, Köroğlu operasını besteledi. Bu eser, Arşın Mal Alan müzikli komedisi ile birlikte, SSCB döneminde, Devlet Mükafatına lâyık görüldü.
Azerbaycan, Besteciler Kurumu Başkanlığı yaptı ve Sovyetler Birliği, Yüksek Prezidium üyeliğine de getirildi.
1948 yılında, yaşama vedâ eden besteci Hacıbeyov’un, eserleri arasında, Azerbaycan Milli Marşı da bulunmaktadır.
Çırpınırdı Karadeniz Sözleri, 15 Kasım 1914 tarihinde, Osmanlının, 1. Cihan savaşına iştirakini, büyük bir heyecanla izleyen, Azerbaycan‘ın milli şâiri ,Ahmet Cevat tarafından yazılmıştır.
1918 yılının başlarında, ünlü Azerbeycan bestecisi ve fikir adamı Üzeyir Hacıbeyov tarafından, Nuri Paşa komutasındaki Türk Ordu’sunun, Azerbaycan Türklerini soykırımdan kurtarmak amacıyla, Azerbaycan’a gönderilmesi nedeniyle bestelenmiştir.
Eser, şiir şeklinde ilk kez 1919 yılında, Ahmet Cevat‘ın, ikinci şiir kitabı, Dalga’da çıkmıştır. Şiirin el yazmasının, Ahmet Cevat, Bolşevikler tarafından hapse atıldığı zaman, şâirin, birçok diğer eserlerin el yazmaları ile birlikte, el konulduğu ve yakıldığı tahmin edilmektedir.
Eserin, Üzeyir beyin el yazısıyla yazılmış notası da, bulunmamaktadır. Çırpınırdı Karadeniz‘in notasının, 1918 yılında, bestecinin evi, Ermeniler tarafından yakıldığı zaman veya Azerbaycan halk cumhuriyeti kurulduktan sonra, Hacıbeyov’un, İran’a zorunlu muhaciret ettiği dönemde kaybolduğu düşünülmektedir.
Hacıbeyov anıtı
Anıtın bulunduğu meydanın; eni 23 metre, uzunluğu ise 61 metredir. Sumgait şehrinin baş ressamı, Vakıf Nezirov’un imzasının bulunduğu Üzeyir Hacıbeyov’un heykelin, yüksekliği 12 metre, taban boyu da; 7,5 x 7,5 metrelik, siyah granitle kaplanmıştır.
Heykel etrafında, Azerbaycan milli müzik aletlerinin, tasviri de yapılmıştır.