
Sitemdeki İlgili Eserler
Hayâtı
1893 yılında İstanbul’un Kumkapı Nişancı mahallesinde dünyâya gelen Hayri Yenigün, eğitimini önce Tefeyyüz rüşdiyesi’nde sonra İdâdî kumkakapı mektebinde ve daha sonra da Ticaret mekteb-i alisinde tamamladı.
Tefeyyüz mektebinde okurken, ilk müzik derslerini Zekai Dede‘nin talebesi olan Selahattin Bey’den; nota ve solfej dersleri olarak aldı ve dört yıl süre ile bu derslere devam etti.
12 yaşında Aris Şahinyan’dan keman dersleri aldı. Komşuları olan Bahriyeli Şihap Bey’den de; usûl ve fasıl şarkıları geçerek müzik bilgisini ilerletmeye başladı. Kemani Memduh Bey’den pratik keman çalma yolunda faydalandı.
Meşrûtiyet’in ilânından sonra, Vefâ semtindeki Kovancılar Mûsikî mektebine giden Yenigün, İsmail Hakkı Bey ile tanıştı ve ondan müzik inceliklerini öğrendi, fasıllara katıldı ve konserlere iştirâk etti.
Sesinin güzelliği ve keman çalmasının ustalığı ile sesini duyuran Hayri Yenigün, Bahram Abraham Kasrı’nda yapılan fasıllara Mısırlı Prenses Fatma Hanım’ın dâvetlisi olarak katıldı.
İran Mûsikîsi’nin ileri gelen üstatları olan Salar-i Muazzez ve Derviş ile tanıştı. İran mûsikîsinin târihini ve tekniğini inceldi. Bu inceleme sonunda “İran mûsikîsi” hakındaki bilgilerini yayınladı.
Birinci dünyâ savaşında, ihtiyat zâbiti olarak Mekedonya ve Filistin’e gitti. Ordunun bozguna uğraması ile, Mısır’da bulunan Zakazik kampında bir yıl kadar esir kaldı. Esirlikten sonra altı ay kadar Kahire’de kaldı, müzik dersleri ve Arap muziğini inceledi. Hayri Yenigün’ü segâh makâmındaki “Ölürsem yazıktır sana kanmadan” şarkısı ile tanırız.
Orhan Seyfi Orhon şiirini, 1929 yılında semâî usûlünde besteledi. T.R.T. kayıtlarına ilk giren eseri ise Yahya Kemal Beyatlı‘nın sözlerini yazdığı uşşak makâmındaki “Dün bezminizin bir ezelî neşesi vardı” bestesidir.
20. yüzyılın ortalarında müzik hayâtımızda yaşayan iki dergimiz vardı. Bunlardan birisi, Mûsikî mecmuası, diğeri ise Türk müziği dergisi idi. Bu dergilerde, müziğimizin sorunsal görüşlerinden araştırma yazılarına ve anılara değin birçok konu yer alıyordu.
Bu yazıları yayınlamak, geçmiş büyüklerimizin fikirleriyle, günümüz bakış açısını karşılaştırma yapmak, nostalji ile gerçekliğin hoş birlikteliğine olanak vermektedir. Dergimizin bir konusu da, geçmiş müzik dergilerinden alınmış yazılarla, sizleri düşünmeye sevk etmek olacaktır.
Konuya vâkıf olanlar için de, hoş bir anımsama olacağını ümîd ediyoruz. İşte Hayri Yenigün’ün Türk müziği dergisinin 1948 yılı Nisan ayında (Sayı: 6) yayınlanmış baş yazısı: Türk müziği’nin varlığı, Türk’ün varlığı demektir.
Bir takım zavallılar var ki bunlar, her vesile ile Türk müziğine çatmak için kendi kendilerini ödevlendirmişlerdir. Bunlara göre dünyâda tek bir müzik vardır. O da, batı müziğidir. Türk müziği yoktur! Şöyle de misâl getirirler.
İşte derler, isimlerinden belli: Acem aşîrân, acem kürdî, isfahân! Taşıdığı bu yabancı isimlerle nasıl bir Türk müziği olurmuş? Mûsikîmizin orijinal önemini anlamak mazhariyetinden nâsipsiz bu kara tâlihliler, Türk mûsikîsinde; rast, nihâvend, sûzidil, ferahfezâ gibi makâm isimlerini duyunca, bunların (İran’dan) ve hicâz, uşşâk, muhayyer, tâhir vs. gibi isimlerle de karşılaşınca, bunların da Arabistan’dan gelmiş olduklarını söylemekle, dâvânın halledilmiş olduğunu sanıyorlar.
Kendileri halis birer Türk olup da ancak isimlerinin Nevzad, Peyami, Dâniş olmalarından, bunlara; Acem; Sait, Cemâl, Şevki vs olanlara da, Arap mı demek lâzım? Amerikalılar İngilizce, Avusturyalılar da Almanca konuşurlar. Lâkin, ne Amerikalılar İngiliz, ne de Avusturyalılar Almandır.
Mûsikîmizde; şehnâz, dügâh, pençgâh, dilkeşhaveran vs. diye anılan ve sayısı yüzü geçen makâmlarımızın büyük çoğunluğunun adları Farsça olmakla berâber, bu makâmatdan İran müziğinde; hümâyun, mâhûr ve segâh gibi bir kaçına rastlanır ki, bunların da seyir itibarıyla mûsikîmize nisbetle önemli farkları vardır.
İran müziği tezgahlarında (makâmlarında); bîdâd, ebuata, deşti, efşarı, rak, çekavek vs gibi isimler vardır ve tasniflerinin düzenleri de mûsikîmize olduğu gibi genel olarak bir rübâi tarzında; zemîn, zaman, miyân ve nakaratla mısralanmış şekilde değildir.
Türk müziğini, nasıl ve ne suretle olursa olsun hırpalamak isteyenlerin, bizdeki makâm isimlerine bakıp da mûsikîmizin “İran’dan gelme” olduğuna hüküm vermelerine bilmem ki ne demeli? Mûsikîmiz, Arabistan’dan da gelme değildir. Aksine olarak yüzlerce yıllardan beridir ki mûsikîmiz, Arap müziği üzerine tamâmen müessir olmuştur.
Mısır’da, Irak’da, Sûriye’de velhasıl bütün Arap ülkelerinde, isimleri Farsça olan; sûzinâk, ferahnâk… ve isimleri Arapça olan; Hicâz, uşşâk ve yine isimleri Türkçe olan; karcığar, hüzzâm gibi Türk müziğinin tekmil makâmları, Arap müziğinde de olduğu gibi caridir ve bu memleketlerde okunan ve çalınan bütün bu makâmların esaslarında hiçbir değişiklik yoktur.
Ancak, Arapların tevşîhleri (beste), Türk müziği makâmları çerçevesinde bulunmakla birlikte, lisandaki lehçe farkı gibi çalınış ve okunuşları, yâlnız tavır itibarıyla arabesktir, o kadar…(Bu yazının yazıldığı zamanlarda Orhan Gencebay yoktu…)
Bugün bile Arap müziğinde, ta rast’dan yegâh’a kadar çalınan bilumum peşrev ve saz semâîleri; Emin Ağa, Nûman Ağa, Rızâ Bey, Osman Bey, Sâlim Bey, Asım Bey ve hattâ merhûm Tanburi Cemil Bey gibi Türklerin eserleri ve öz Türk müziği makâmlarının birer temelleridir.
Klâsik batı müziği ile uğraşan avrupalı müzik bilginleri, batı müziğinin 1. dünyâ harbi ile berâber, 30 küsûr yıldan beri uğradığı bedbahtlık karşısında acı acı sızlamaktadırlar.
Avrupa yüksek müzik konservatuarlarının varlıklarına rağmen, artık Bach gibi oratorio, Wagner gibi bir Parsifal, Berlioz gibi Sardanapal ibda edecek klâsik ve romantik kompozitörler yetiştiremiyor. Bugün bol bol; foxtrot, tango, rumba ve süving (swing) yaratan caz bestecilerinin; Beethoven’leri, Wagner’leri, symhonies ve sonates leriyle berâber târihe sürüklemekte olduğu da meydanda…
Batı müziğinin belli olan teknik büyüklüğüne fuzuli tellallık ederken, Türk müziğini “müzeye kaldırmak” isteyen kısa görüşlüler, evvelâ batı müziğinin maruz kaldığı duraklamayı ve gelecekteki açık hâlini düşünerek, onu kurtarmaya çâre arasınlar yeter. Biz buna fazlasıyla memnûn oluruz. Elverir ki, Türk müziğinin varlığına gölge olmasınlar.
Avrupa’nın teknik müziği, milletlerarası bir müzik olarak her zaman ele alınır ve bu yaşayan ve dünyâda çok konuşulan herhangi bir batı dilini öğrenmek kadar lüzumludur. Halbukî davâ, Türk müziğinin varlığındadır. Türk müziğinin varlığı, Türk’ün varlığı demektir.
Kendilerini bu geniş müzik denizinde, modern dans figülerinin dalgalarına kaptırıp da: “Türk müziği atılmalıdır” teranesiyle çırpınarak bağıranlar, bu müziğin esrâr dolu, sâkin ve vâkur kayalarına çarparak her zaman yüzgeri döneceklerine şüphe etmesinler.
İspanya’nın, Romanya’nın, Finlandiya’’nın, Japonya’nın, nasıl bir millî müziği varsa, bizim de bir millî mûsikîmiz vardır. Onun da adı Türk müziğidir. Bu koca varlık, ne müzelere sığar, ne de yabanlara atılabilir. Bu bizim öz malımız ve öz dilimizdir.
Dünyâ var oldukça Türk müziği, konuştuğu diliyle birlikte ebediyen yaşayacak ve bu cevheri lâyık olduğu mevkiye yükseltecek bir dâhî yetişinceye kadar da bu nesil, bütün yaygaralara karşı koyarak onu korumaya ve benimsemeye devam edecektir.
Hayri Yenigün