Giriftzen Asım Bey

Klâsik Türk müziği bestekârı ve güfte şâiri Giriftzen Asım Bey'in hayâtı.

Bestekârın sitemde yer alan bestelerinin; güfte şâirlerini, sözlerini, notalarını, makâm ve usûl bilgileri ile video yorumlarını da, Giriftzen Asım Bey besteleri sayfamdaki listeden seçerek inceleyebilirsiniz.

Giriftzen Asım Bey

Sitemdeki İlgili Eserler

Hayâtı

Giriftzen Asım Bey, 1851 yılında Teselya’da dünyâya geldi. Muhzirbaşızade Ali Efendi’nin oğludur.

Klâsik türk müziğinde nefesli sazlar arasında yer alan ney‘in bir çeşit cinsi olan “Girift” üflemekte, devrinin en başarılı icrâcısıdır.

Mûsikî çalışmalarına 14 yaşında ve Yenişehir mevlevîhânesinde başladı. Neyzen Yusuf Paşa‘nın talebelerinden Neyzen Hasan ve Sâlim beylerden dersler aldı. İzmir’de Askerî hesap memuru olarak çalışırken, Mülâzım rütbesiyle subay oldu.

1872 yılında İstanbul’a döndükten sonra, Sultan Abdülazîz tarafından kurulan İstanbul itfaiye teşkilatına yüzbaşı rütbesi ile girdi.

1877 – 1878 yılları arasındaki Osmanlı – Rus savaşına, bölük kumandanı görevi ile katıldı. Savaş sonra İstanbul’daki görevinin başına döndü ve bu sefer binbaşı rütbesi ile, İstanbul itfaiye kumandanı oldu.

Bu dönemlerde, mûsikîde kazandığı başarı ve şöhreti gittikçe büyüdü. Bu sırada devrin ünlü kişileriyle tanışıp dostluklar kurdu. Ayân Âzâsı Mûşir Fuat Paşa ile, müzik alanında fikir ve bilgi alışverişinde bulundu. Bu yaklaşım ile sarsılmaz dostluk bağları örüldü.

II. Abdülhamid’e, Ayân âzâsı Mûşir Fuat Paşa hakkında bâzı ihbar ve şikayetler gönderilmesi, Mûşir Fuat Paşa’nın sürgün edilmesine yol açtı. Giriftzen Asım Bey de bu sürgün edilenlerin arasında yer aldı ve 1883 yılında Amasya’ya sürgün edildi.

Giriftzen Asım Bey, Amasya’ya sürgün edilmesinin şokunu atlatır atlatmaz, kendine yakın hissettiği kişilerle yakın dostluklar kurdu. Geçici ikâmet ettiği çiftliğine, hemen hemen her gün kırk elli kadar misâfir kabûl eder, müzik tâlimleri yapardı.

Mûsikîşinas âilelerle görüşmelerini sıklaştırdı ve nihâyetinde “Amasya mûsikî cemiyeti” adı altında çalışmalarına hız kazandırdı ve çok sayıda müzisyen yetiştirdi.

Bu sırada eşi vefât etti. Sonrasında Giriftzen Asım Bey, Amasyalı dostlarının yardımlarıyla Lütfiye Hanım ile evlendirildi ve 1908 yılına kadar Amasya’da kaldı. Meşrutiyetin ilânı ile İstanbul’a döndü ve eski görev yeri olan İstanbul İtfaiye kumandanlığına bu sefer albay rütbesi ile başladı.

Emekli olana kadar İstanbul’da kalan Giriftzen Asım Bey, emekli olur olmaz Amasya’ya yerleşmek üzere geri döndü. Bu geri dönüşün asıl sebebi “Amasyalıların sıcak kanlı ve samimî olduklarını, müzik ve dostluklara önem verdikleri” sebep olarak gösterilmişti.

Amasya’da müzik çalışmalarını sürdüren Giriftzen Asım Bey, 1916 yılında, kendi evinde daha sonra “Amasya mûsikî cemiyeti” adını alacak olan topluluğu bir araya getirdi. Amasya mûsikî cemiyetinin fahri başkanlığını yaptı.

Cemiyet kurucularından Udî Hulüsi Bey’in (Tiryaki) başkanlık yaptığı toplulukta; Nısfıye Dede Sâmi, Âmâ Mehmet, Udî Tahsildar Mustafa Efendi, Karavaiz İsmail Efendi, Alişan Efendi, Nişan Efendi. Hanendelerden; Çuhacıoğlu Terzi Sabri, Hafız Memduh, Topuzubüyük Mustafa görev aldılar.

Giriftzen Asım Bey, toplam olarak yirmi yıldan fazla kaldığı Amasya’da bir çok talebe yetiştirdi. Kanûn çalmayı ve müziğin bütün usûllerini öğrettiği talebeleri arasında bulunan İsmail Safâ Olcay’ı, İstanbul’a gidişinde berâberinde götürdü.

Zamanın en tanınmış mûsikîşinaslarından Vitali ve Artaki Candan ile tanıştırdı ve bunlardan ders almasını temin etti. Zamanımıza, saz ve söz eserlerinden kırk üçünün notası ulaşmıştır. Giriftzen Asım Bey, sâdece Türk sanat müziği eserlerine beste yapmakla kalmadı.

Millî mücâdelenin zaferle tamamlanmasının ardından kabûl edilen ve Mehmet Akif tarafından yazılan İstiklâl marşına beste de yapmıştı. Bugün okunmayan besteler arasında yer almaktadır.

1924 yılında Amasya’ya ziyârette bulunan Reis-i cumhur Mustafa Kemal ve eşi Lâtife Hanım’ın misâfir edildikleri belediye konağında, Türk san’at mûsikîsinden güzel örnekleri sunmuşlardı.

Bu özel konser sonunda, Paşa ve eşi Lâtife Hanım’ın büyük takdirlerini gördü. Bir ara ziyâret için gittiği İstanbul’da hastalandı. 26 Şubat 1929 târihinde vefât etti ve Merkez Efendi Mezarlığına defnedildi.

Üstâdın, Amasya’daki özel eşyalarından girifti, bugün Amasya müzesinde, piyanosu ise Amasya lisesi müzesindedir. Amasya’daki diğer eşyalarının âkıbeti bilinmemektedir.

Çaldığı saza nispetle Giriftzen lâkâbıyla anılan Asım Bey, mûsikîmizin kazandırdığı birbirinden güzel ve halka mal olmuş eserleri ile, dâimâ aranan, sevilen ve eskimeyen sanatkârlardandır.


Asım Bey, 1851 yılında Tesalya Yenişehrinde doğmuştur. Muhzırbaşızadelerden Ali Efendinin oğludur. Asım Bey, kendi sanat hayâtının başlangıcına dâir şunları söylemiştir. “14 yaşında idim. Yenişehir Mevlevîhânesine gider gelir, mûsikî dinlemek ve âyîn seyretmekten zevk duyardım.

Günün birinde, ben de onların arasına karışıp, âyîn ve naat okumaya başladım. Sesimin güzel olduğunu söylerlerdi. Orada Yusuf Paşa’nın çırağı Hasan Dede’den ney dersi almaya başladım. Üçüncü ay âyînde Şeyh: “Taksimi, Asım’a bırakın!” diye emir verdi. Ondan sonra bâzen çaldım, bâzen okudum”

Asım Bey, genç bir istidat ve kabiliyet olarak, Yenişehir mevlevîhânesi Şeyhi Şâir Nazîf Efendinin teveccühünü kazanmış ve ondan Mesnevî okumuştur.

Ayrıca, adını bildirmediği Farisî Hocasından da Gülüstan okumuş. Bu suretle -Kendi kelimeleri ile söyleyeyim – “Bir kaç sene, tahsili kemalata hizmet etmiştir.”

Bundan sonra Asım Bey’i İstanbul’da görüyoruz. Askerlik çağı gelince, İzmir’de kumandan olan dayısı Miralay İbrâhim Bey’in yanına gitmiş, mülazımlığa kadar terfi etmiş ve 1876 muharebesine iştirâk etmiştir.

Macar Fontu Ziçni Paşa tarafından ilk itfaiye teşkilâtı yapıldığı zaman, Asım Bey’de buraya alınmıştır. Bestekârımız o günlere dâir olan hâtıralarında diyor ki:

“Önce tulumbacılıktır diye kabûl etmek istemedim. Amirlerim ısrar edince kabul ettim. Burada uzun müddet itfaiyeye hizmet ettim. En son Üsküdar’da binbaşı idim.”

Mûsikî’de kazandığı başarı ve şöhretten dolayı zamanın büyükleri ile tanışmış olan Asım Bey, bu arada eski Ayân Âzâsından Fuat Paşa ile münâsebet peydâ etmiş fakat, Paşa’nın Abdülhamit tarafından sürülmesi üzerine, o da Amasya’ya gönderilmiş ve 25 sene kadar orada kalmıştır.

Amasya ve civârında müzik zevk ve hevesinin uyanmasına sebep olan Asım Bey, orada senelerce bir idealist gibi müzik öğretimi ile meşgul olmuş ve birçok çıraklar yetiştirmiştir.

Asım Bey, ilk zevcesinin ölümü üzerine Amasya’da ikinci bir izdivaç yapmış, her iki zevcesinden 24 çocuğu olmuştur. Şimdi bunlardan 8 tanesi hayâttadır.

Evlatlarının, başta rahmetli bestekâr ve mûsikîşinas Musa Süreyya olmak üzere 7 tanesi, müzik ve sahne sanatkârı olarak yetişmiştir. Üstâd Rûşen Kam, ona dâir olan hâtıralarında diyor ki “Asım Bey yaşlılığına rağmen dinçliğini, yatağa düşünceye kadar muhafaza etmiştir. Onun Lâleli yokuşunu sarsan hızlı ve sert adımlarla inişini ve apartman merdivenlerini bir solukta çıkışını iyi hatırlarım.”

Asım Bey, 26 Şubat 1929 günü vefât etmiş ve Merkez Efendi mezarlığında toprağa verilmiştir.

Onun melodileri çok zengin ve renklidir. Çeşitli ritimler içine dökmüş olduğu bu melodilerle vücûda getirdiği şarkılarda; kendine mahsûs bir incelik, zarâfet ve bir şuhluk derhâl hissedilir.

Giriftzen Asım Bey, şarkılarını zorluk çekmeden çabuk bestelermiş. Bir gün, sultânlardan birinin sarayına gitmiş. Kafes arkasından kendisini dinleyen Sultan Asım Bey “Siz derhâl şarkı yapabilir misiniz? Bana şuracıkta bir şarkı yapıversenize” deyince, genç sanatkâr, orada şu güfteyi yazmış ve rast makâmında besteleyerek okumaya başlamıştır:

Serta kadem ey pembe ten
Mecburun oldum işte ben
Lütfeyle gel ey gül beden
Virane gönlüm eyle şen

Büyük Atatürk daha Selânik’te çocuk iken, onun uşşak makâmında ki bir şarkısını duymuş, çok sevmiş ve okumasını öğrenmişti. Yıllar sonra Çankaya Köşkünde ve Yalova’da, bu güzel şarkıyı kıymetli ses ve saz sanatkârlarına çaldırır, söyletir ve kendisi de onlara iştirâk ederdi. Atatürk’ün bâzı yakın arkadaşları, bu şarkı onun ilk aşklarından biri ile münasebettardır derler. Sözleri şöyledir :

Cânâ rakîbi handân edersin
Ben bi-nevâyı giryân edersin
Bîgânelerle ünsiyet etme
Bana cihânı zindân edersin.

Bugünkü dile çevrilişi: Ey sevgili, rakiplerimi güldürüp beni ağlatıyorsun. Nolur yabancılarla düşüp kalkma; böyle yapınca, bana dünyâyı zindân ediyorsun.

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yukarı Çık