Şen Olasın Ürgüp Dumanın Gitmez

Eserin Künyesi

Yöresi: Nevşehir – Ürgüp yöresi
Kaynak kişileri: Refik Başaran ve Avanoslu Selâhattin
Derleyeni ve notaya alanı: Nidâ Tüfekçi
Formu: Türkü formu

Sözleri

Şen olasın Ürgüp dumanın gitmez
Gır atım acemi gonağı tutmaz
Oğlum da pek güccük yerimi tutmaz

Bağlantı:
Cemalım Cemalım algın Cemalım
Al ganların içinde galdın Cemalım

Ürgüp’ten de çıkdığımı görmüşler
Gıratımın sekişinden bilmişler
Beni Öldürmeye de garar vermişler

Seki: Atın tırnaklarının üst kısmında bulunan, beyaz kıllar.

Öyküsü

Şen olasın Ürgüp dumanın gitmez türküsü, öldürülen Cemâl’e, karısı Şerife tarafından yakılmıştır.

Şerife, 90 yıldan fazla yaşamış, 30 Kasım 1993 günü vefât etmiştir. 14 – 15 yaşlarında, Cemâl’le evlenmiş, mutlu geçen birkaç yılı, Cemâl’in öldürülmesiyle sona ermiş, bu hâdiseden sonra, bir oğlu ile ortada kalmıştır.

Bu hâdisenin oluş şekli ve ona yakılan ağıtı – türküyü bana, Şerife’nin, daha sonra evlendiği Hayrullah’tan olan oğlu, İsmet Aksoy göndermiştir.

Cemâl’in öldürülme hâdisesi ve türkünün tam metni şöyledir:

Ürgüp’ün Karlık köyünün eşrâfından ve varlıklı bir âilesinden olan Cemâl, kalleşlikle öldürülür. Herkesçe sevip sayılan Cemâl’in ölümüne, yanmayan kalmaz. Eşi Şerife, acılarını, yaktığı ağıtla hafifletmeye çalışır. Yetim kalan oğlu Mustafa da, birkaç yıl sonra, hasat zamanı, bir atın tepmesi sonucu ölmüştür.

Ağıt, Şerife’nin ikinci kocası Hayrullah’ın, sonraki yıllar Refik Başaran’a “Herkese bir türkü okudun ama, bana okumadın.” diye sitem etmesi üzerine, Cemâl türküsünü plağa okur.

Cemâl, Hayrullah’ın, aynı zamanda amcasıdır. Onun öldürülüşü, Şerife kadar, Hayrullah’ı da etkiler. Şerife’nin, türkünün her çalınışında gözünden iplik iplik yaşlar akıtmasını, Cemâl’i bir türlü unutamamasını, dâimâ anlayışla karşılamıştır.

Türkünün asıl metni:
Şen olasın Ürgüp dumanın gitmez
Kıratın acemi konağı tutmaz
Oğlun da çok küçük yerini tumaz
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Ürgüp’ten de çıktığını görmüşlür
Kıratının sekisinden bilmişler
Seni öldürmeye karar vermişler
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Cemal’ın giydiği ketenden yilek
Al kana boyanmış don ile göynek
Sana nâsip oldu ecelsiz ölmek
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Ürgüp’ten de çıktın kırat kişnedi
Üzengiler ayağını boşladı
Yağlı kurşun iliğine işledi
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Karlık ile başkadın pınar arası
Çok mu imiş Cemal’ımın yarası
Ağlayıp geliyor garip anası
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Cemal’ın giydiği kadife şalvar
Dükkânın kilidi cebinde parlar
Oğlun da çok küçük beşikte ağlar
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Kıratın üstünde bir uzun yayla
Ne desem ağlasam kaderim böyle
Gidersen Ürgüp’e sen selâm söyle
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Kıratım başımda oturmuş ağlar
Cemal’a dayanmaz şu karlı dağlar
Üzüm vermez oldu Karlık’ta bağlar
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Giden Cemâl gelir mi de yerine
İçerimde yaram indi derine
Cemal düşta kahpelerin şerine
Cemal’ım Cemal’ım algın Cemalım
Al kanlar içinde kaldın Cemal’im

Yrd. Doç Dr. Doğan Kaya

Notası

Seçtiğim Video Yorumları

Emel Taşçıoğlu

Özlem Özdil

Kubat

Zara (Neşe Yılmaz)

Volkan Konak