Şevk-efzâ makâmı, Sultân 3. Selim tarafından oluşturulmuştur. Adı, şevk (istek, arzû) ile efzâ (artıran, çoğaltan) anlamındaki kelimelerin birleşiminden gelmektedir.
Şevk-efzâ makâmı özellikleri
- Durağı: Acem aşîrân perdesidir.
- Seyri: İnicidir.
- Dizisi: Makâm, çargâh perdesindeki zirgüle’li hicâz dizisine, yerinde acem aşîrân dizisinin (acem aşîrân’da çargâh dizisi) ve yine acem aşîrân perdesinde nikrîz beşlisinin eklenmesinden meydana gelmiştir.
- Güçlüsü: Birinci mertebe güçlü gerdâniye perdesidir. Seyre bu perde eksen olarak başlanır ve yine bu perdede hicâz çeşnisi ile makâmın yarım karârı yapılır.
- Donanımı: Si için koma bemolü, re için bakiye bemolü donanıma yazılır.
- Yeden’i: 1. çizgideki mi hüseynî aşîrân perdesidir.
- Genişlemesi: Şevk-efzâ makâmı, yapısı gereği oldukça geniş bir seyir alanına sâhiptir. Bu bakımdan ayrıca genişletilmemiştir.
Seyri
Birinci mertebe güçlü gerdâniye perdesi civârından gerdâniye eksen olmak üzere seyre başlanır. Bu perdenin iki tarafındaki çeşnilerde karışık gezinildikten sonra, güçlü gerdâniye perdesinde hicâz çeşnili veya acem perdesinde nikrîz çeşnili yarım karâr yapılabilir.
Sonra gereken yerlerde gerekli asma kararlar da gösterilerek, çargâh perdesine kadar inilir ve bu perdede zirgüle’li hicâz çeşnili, kürdî perdesinde de nikrîz çeşnili asma kararlar yapılır. Daha sonra acem aşîrân dizisine geçilir.
Bu dizide de karışık gezindikten ve gerekli asma kararları gösterdikten sonra, acem aşîrân perdesindeki nikrîz beşlisine geçilir. Bu beşli ile acem aşîrân perdesinde genellikle yedenli tam karâr yapılır.