Neyzen Aziz Dede

Klâsik Türk müziği bestekârlarımızdan Neyzen Aziz Dede'nin hayâtı.

Bestekârın sitemde yer alan bestelerinin; notalarını, makâm ve usûl bilgileri ile video yorumlarını da, Neyzen Aziz Dede besteleri sayfamdaki listeden seçerek inceleyebilirsiniz.

Neyzen Aziz Dede

Sitemdeki İlgili Eserler

Besteleri

Hayâtı

Neyzen Aziz Dede, çok eski yıllarda yaşamış olmamakla birlikte, hayâtı hakkındaki bilgilerimiz oldukça sınırlıdır. Takriben, 1840 yılında Üsküdar’da Doğancılar parkından, Ahmediye’ye inen yolun sağındaki evlerden birinde doğdu.

Çocukluğunu ve ilk gençlik yıllarını nasıl geçirdiğini, hangi okullarda okuduğunu bilmiyoruz. Gençliğinde Mısır’a giderek, Kahire Mevlevîhânesi’nde “Sivaslı” takma adı ile bilinen bir şeyhten ney ve ilk müzik derslerini aldı.

Mısır’dan Gelibolu’ya gelen Neyzen Aziz Dede, buradaki mevlevîhânenin şeyhi Hüsameddin Dede’ye intisab ederek, çilesini tamamladı ve “Dede” oldu. Gelibolu’dan İstanbul’a naklederek, Üsküdar’a yerleşti.

O yıllarda Sâlim Bey, ünü İstanbul’a yayılmış usta bir neyzendi. Aziz Dede, bu ustadan yararlanmak ve neyzenlik sanatının inceliklerini öğrenmek istiyordu.

Neyzen Emin Efendi, ünlü hattat Sâmi Efendi’den naklen anlatıyor

“…Aziz Dede, ney’ini ilerletmek için Sâlim Bey’e başvurunca, “Biraz, üfle bakalım” demiş. Aziz Dede’nin ney’ini işitir işitmez “Sen benimle alay etmeye mi geldin?” diye söylenmiş. Daha sonra gerçekten heveskâr olduğunu öğrenince, öğrenciliğe kabûl etmiş. Hatta eserlerini Aziz dede’ye çaldırır ve zevkle dinlermiş.”

Çok yetenekli bir sanatkâr olarak, kısa sürede ilerledi ve gittikçe ustalaşarak virtüözlük derecesine yükseldi. Önceleri Üsküdar ve Galata mevlevîhânelerinde neyzenbaşılık yaptı. Daha sonra, Bahâriye Mevlevîhânesinde de çalıştı. Bu sonuncu görevini kabûl etmesi şu şekilde olmuştur:

Hüseyin Fahreddin Dede, Neyzen Aziz Dede’yi çok beğenip takdîr ettiği için, bir gün Ahmed Celâleddin Dede’ye ricâ ederek “Ben Aziz Dede’yi dâvet etsem gelmeyecek, fakat sizi sever ve kırmaz. Lûtfen söyleyiniz, bizim dergâhın da neyzenbaşılığını kabûl etsin.” demiş. Bu ricâ Aziz Dede’ye iletilince “Ben şişman bir adamım, Eyüb’e kadar gidip dönmek benim için hayli zor oluyor” diyerek kabûl etmek istememişse de, ısrarlara dayanamayarak bu tekkenin de neyzenbaşılığını yapmıştır.

Aziz Dede, yetmiş yaşlarında 7 Mart 1905 târihinde öldü ve Üsküdar Mevlevîhânesi’nin bahçesine defnedildi. Hayâtının son yıllarında, Ahmediye’de bir aktar dükkânı açmış ve bu dükkân, çağının ünlü mûsikîşinaslarının uğrak yeri olmuştu. Türk mûsikîsi’nin tanıdığı en kudretli neyzenlerdendir.

Öğrencisi Neyzen Emin Efendi (Yazıcı), bu sazın iyi bir ustası olmanın yetkisiyle “Ben böyle neyzen görmedim, belki eslâfda da gelmemiştir.”diyor. “Hâtırat-ı Ömer Vasfî Dede” isimli eserde ise, şu kayıda rastlanmaktadır:

“Aziz Dede, on adamın üflediği sesi, orta boyu ve şişman karnı ile bir üflerdi ki, dinleyenler bir mislini görmüş değildir. Vaktiyle Mısır’lılara çok gitmiş gelmiş, zevk ve tarâb meclislerinde demler çekmiş, taksimler eylemiştir.”

Bu cümlelerden, Hidivlerin konak ve yalılarına devam ettiği anlaşılmaktadır. Aziz Dede’nin bestekârlıktaki başarısı, saz mûsikîmize âit olan eserlerinden anlaşılır. Herbiri ince ve hassas bir zevk ve tabiatın mahsûlleri olan bu eserler, bugün en çok çalınan ve dinlenen eserler arasında yer almıştır.

Özellikle makâmlarımızı anlayışı ve kavrayışı, bunları bütün hususiyetleriyle eserlerinde belirtmesi bakımından Aziz Dede’yi, bu devrin Tanburi Osman Bey, Neyzen Sâlim Bey gibi ünlü bestekârların arasında saymak ve anmak gerekir.

Aziz Dede’nin en tanınmış öğrencileri; neyzen ve hattat Emin Yazıcı, Santuri Ziyâ Bey ve kısa bir süre ders alan, Rauf Yekta bey‘dir.

Saz eserlerinin bir bölümü kayıptır. Bir peşrevi ile altı saz semâîsi bilinmektedir. Mûsikîmize hizmetleri geçmiş bu değerli neyzenimizi, saygıyla ve rahmetle anıyoruz.
Hazırlayan: Tahir Aydoğdu

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yukarı Çık