
Sitemdeki İlgili Eserler
Hayâtı
Tanburi Numan Ağa‘nın torunu Zeki Mehmed Ağa‘nın oğlu olan Tanburi Büyük Osman Bey, 1816 yılında İstanbul’da Tophâne civârında dünyâya geldi.
Henüz sekiz yaşında iken Enderûn’a alındı. Enderûn’da bir taraftan muhtelif bilgiler, diğer taraftan da zamanın müzik ustalarından, mûsikîyi ve tanbur çalmasını öğrendi.
Oğlunun Enderûn’a alınmasında ısrarlı olan Zeki Mehmed Ağa, tanbur öğretmedeki isteksizliğini burada da göstermiş, oğluna ders vermemiştir. Osman Bey, Enderûn’da bulunan diğer tanburilerden istifâde etmekle birlikte, sazını kendi gayreti ile ilerletmiştir. Rıfat Bey, Haşim Bey gibi ses ustaları ile fasıllara katılıyordu.
İlk zamanlarda bir hânende fakat, daha ziyâde iyi bir tanburi olmaya çalışan Osman Bey, babasının ölümünden sonra tamâmen ve münhasıran sazı ile meşgul olmuş ve her biri en nefis saz eserlerinden olan peşrevlerini bu döneminde bestelemiştir.
Abdülmecid’in son senelerinde sersâzende olan Osman Bey, bu vazifesini Abdülazîz zamanında da sürdürmüş ve sarayda yapılan incesaz fasıllarına tanburu ile iştirâk etmiştir.
Mevlânâ Celâleddin Rûmî‘ye karşı duyduğu muhabbet ve iştiyakın verdiği heyecanla, mevlevîhânelerin hemen hemen hepsine ve bilhassa cuma günleri, Kulekapısı Mevlevîhânesi’ne düzenli olarak devam etmiştir.
Öğrendiği tanbura, daha sonra kendi kabiliyet ve istidadının orijinalitesini de ilâve ederek, babasının tavrına daha renkli bir tavır vermiştir.
Tarihçi Ata Bey’den naklen verilen bilgilere göre; çok nüktedan, güler yüzlü ve zarif bir kimseymiş. Bu nedenle her mecliste aranır, sevilir ve sayılırmış.
Tanburi Büyük Osman Bey, hassas bir kulağa sâhipmiş. Tanburun iki telinden birinde, gâyet hafif bir uyuşmazlık sezse, derhâl telin birini koparır atar ve sazını tek tel ile çalarmış.
Eserlerini değiştirenlere, nağme ilâve edenlere çok kızarmış. Hatta bir gün bir yerde, uşşak peşrevinin teslimine geçilecek kısmı biraz değişik çalmaya kalkan bir kanûnîyi, dövmeye kalktığı bile rivâyet olunur.
Üç erkek, bir kız çocuğu olan Tanburi Büyük Osman Bey, 1 Ekim 1885 târihinde, uzun zamandan beri çekmekte olduğu bir göğüs hastalığından vefât etmiş ve Yahyâ Efendi Dergâhı mezarlığına defnedilmiştir.
Bir bestekâr olarak, söz müziğine âit bâzı eserler bestelemişse de, onun asıl şahsiyetini temin eden eserleri, cidden nefis ve üstadâne olan peşrev ve saz semâîlerindedir. Bu çeşit eserler, Osman Bey’i kabiliyet ve istidadının son tekâmül merhalesine eriştirmiştir.
Eski bestekârlarımızdan bir kaçının bu yoldaki eserleri istisnâ edilirse, geriye kalan peşrevlerde, mükerrer ve uzun parçalar, hatırda tutulması zor ve karışık bir uslûbla bestelenmiş, bir peşrevin hânelerinde muhtelif usûllere yer verilmişti.
Tanburi Büyük Osman Bey, bu hâlin daha derli toplu hâle getirilmesine çalışmış, hakikaten bu çeşit eserlere yeni, sâde ve güzel bir istikâmet vermeye muvaffak olmuştur.
Osman Bey’in peşrevleri, gerek ses ve gerek usûl bakımından çok muvazeneli ve ölçülüdür. Çoğu devrikebir usûlünde olan bu eserler, saz müziği repertuarımızın birer şâheseridir diyebiliriz.
Tanburi Büyük Osman Bey, eski peşrevlerimizi şiddetle tenkîd edermiş. Bunlar arasında, yâlnız Gâzi Giray’ın hüzzâm peşrevi’ni fevkalâde beğenir, takdîr eder ve bu peşrevden bahsedildiği zaman “Sehl-i mümtenidir, tanziri kabil değildir” dermiş.
Hatta hüzzâm âyîn için, bu makâmdan devrikebir usûlünde bir peşrev bestelemesini ricâ edenlere “Gâzi Giray’ın hüzzâm peşrevi varken, ben o makamdan başka peşrev yapmaya teeddüb ederim.” diye özür dilermiş.
Fakat, Galata Mevlevîhânesi şeyhi Ataullah Efendi’nin ısrarı ile, sık sık dinlediğimiz hüzzâm peşrevini vücûda getirmiştir ki, eserleri içinde zoraki bir gayretle yaptığı ve diğerleri kadar muvaffak olamadığı eseri budur.
Santurî Ziyâ Bey’in, Neyzen Aziz Dede‘den naklen verdiği bilgiye göre, Sultan II. Abdülhamid’in baskılı yıllarında, Veled Çelebi bir süre İstanbul’da ikamete zorlanmış ve bu sıralarda Kulekapısı Mevlevîhânesi’nde oturmuştur. Burada dönemin mûsikîşinasları toplanır, âyîn icrâ edilirmiş.
Veled Çelebi, bir gün Osman Bey’e diğer eserlerine ek olarak; sûznâk, rast ve sabâ makamlarından birer peşrev bestelemesini ricâ etmiş. Osman Bey de Benli Hasan Ağa‘nın, rast, Tanburi Emin Ağa’nın sûznâk peşrevleri olduğu için, bağışlanmasını istemiş.
Sabâ peşrevi için de, “Oğlum Aziz! Bir peşrev için aylarca senelerce uğraşırdım, fakat sabâ peşrevini Hazret-i Pîr’in aşkiyle bir ayda tamamladım.” demiş.
Tanburi Büyük Osman Bey için, bir saz ve söz eseri bestekârı, özellikle de peşrev bestekârıdır denebilir. Saz semâîlerinde, peşrevleri kadar başarılı olmadığı kabûl edilir. Zâten saz semâîleri, babasının ve başka bestekârların peşrevleri için istek üzerine bestelenmiştir.
Tanburi Büyük Osman Bey’in elimizde; on altı peşrev, onbir saz semâîsi ve yirmi beş kadar şarkısı bulunmaktadır.
Hazırlayan: Tahir Aydoğdu