İlâhî Formu
Kelime manâsı, “Allah’a ait” demek olan ilâhî, Türk dîn müziği’nde; “Dîn ve tasavvufî duyguları dile getirmek amacıyla, hece vezniyle yazılmış şiirlerin, çeşitli makam ve usûllerde bestelenmesinden meydana gelmiş dinî müzik eserleri” anlamında kullanılmıştır.
Câmi ve tekkelerdeki ibâdet meclislerinde, mevlid merâsiminde, terâvih namazında ve çeşitli dinî toplantılarda da icrâ edildiğinden dolayı, Câmi ve Tekke Mûsikîsi‘nin ortak formlarından biri olan ilâhî, aynı zamanda Türk Dîn Müziğinin‘nin en parlak beste formu olma özelliğine de sâhiptir.
İlâhî; besteleniş, melodik kuruluş ve kullanılış açısından, diğer formlarda bestelenmiş eserlere göre daha kolay ve anlaşılabilir eserler olup, samimi ve özentisizdir. Koro halinde okunmak için bestelenmişse ”Cumhûr İlâhî” adını alır.
İlâhî, aynı zamanda dîn müziği eserlerine verilen genel bir isim olup, Hz. Peygamberi övüyorsa, “Nât“, Arapça ise, “Şuğul“, Bektâşîlere âitse, “Nefes“, Durak Evferi usûlü ile bestelemnişse, “Durak“, Peygamberimizin sıfatlarını söylüyorsa, “Tevşîh” gibi isimler alır.
Dr. Yavuz Demirtaş
Kaynak: ktp.isam.org.tr