
Sitemdeki İlgili Eserler
Hayâtı
Dr. Ümit Mutlu anlatıyor
1939 yılında Ankara’da doğdum. Tüm eğitimini İstanbul’da yaptım. T.R.T.’nin tanınmış sanatçılarından Serap Mutlu Akbulut‘un ağabeyiyim.
Müziğe olan ilgim, çocukluğumdan itibâren ağız armonikası ve mandolin gibi enstrümanları çalarak başladı.
İstanbul üniversitesi tıp fakültesine başladığım 1960 yılında, İstanbul belediyesi Türk müziği konservatuarına da imtihanla girerek Türk müziği hayâtına adım attım.
O yıllardaki okullar; İstanbul belediyesi Türk müziği konservatuarı, müzikolog Hüseyin Sâdettin Arel‘in kurucusu olduğu İleri Türk müziği konservatuarı ve Üsküdar mûsikî cemiyeti idi.
Bu okullarda görev yapan öğretmenlerin büyük özverili çalışmaları ve öğrencilerin de hiçbir beklenti içinde olmadan büyük bir heves ve sevgiyle mûsikîye sarılmaları, bir çok tanınmış müzisyenin yetişmesini sağlamıştır.
Konservatuarın ilk yılından itibâren enstrüman olarak kânunu seçtim ve İstanbul radyosu kânun sanatçısı Halûk Güneyli’den kânun dersleri aldım.
Tıp fakültesi ve konservatuar eğitimim süresince; üniversite korosu, İleri Türk müziği cemiyeti, Mûsikî kültür derneği gibi korolara devam ederek ve yoğun bir çalışma temposunda çalışarak hem kânunu kısa zamanda ilerlettim, hem de; Prof. Dr. Nevzat Atlığ, Halil Bediî Yönetken, Dürdâne Altan, Melahat Pars, Şefik Gürmeriç, Süheyla Altmışdört ve Muazzam Sepetçioğlu gibi değerli hocalardan ders alarak, Türk müziği repertuarımı zenginleştirme imkânını elde ettim.
Güftesi Mustafa Nafiz Irmak‘a âit olan sabâ makâmında ilk eserimi, 1963 yılında besteledim ve bu eser aynı yıl İstanbul radyosu repertuvarına alındı. Bugüne kadar çeşitli makâmlardan üçü saz eseri olma üzere 44 eser besteledim.
Bunlardan hicâz makâmında bestelemiş olduğum ve güftesi Şerafettin Özdemir‘e âit olan “Yeşil gözlerinden muhabbet kaptım” adlı eserim, Milliyet gazetesinin 1975 yılında tertiplediği yarışmada halk oylarıyla, yılın şarkısı seçilerek, 10 sanatçı tarafından plak olarak seslendirilmiştir.
1963 yılında Belediye konservatuvarının 3. sınıfındayken, İstanbul üniversitesi talebe birliği korosunun İstanbul radyosundaki bir band kaydında, klâsik koro şefi ve konservatuvar hocam Prof. Dr. Nevzat Atlığ, icrâ ettiğim bir taksîmi beğenerek, klâsik koroya kânun sanatçısı olarak, katılmamı sağlamıştır.

Bu koroda; Vecihe Daryal, Cevdet Çağla, Kemal Niyazi Seyhun, Şekip Ayhan Özışık, Emin Ongan ve Niyazi Sayın gibi müzik üstatlarıyla birlikte çalıştım ve bu üstatlardan büyük ölçüde faydalandım.
1967 yılında açılan, saz sanatçısı sınavını; Dr. Teoman Önaldı, Doğan Ergin, Fahrettin Çimenli ve İhsan Özgen ile birlikte kazanarak İstanbul radyosuna alındım ve programlara kânun sanatçısı olarak katılmaya başladım.
1966 yılında kurulan İstanbul fetih cemiyeti korosunun şefliğini yaparak, muhtelif konserler verdim.
Öğrencilik yıllarımda belediye Konservatuvarı ve üniversite korosu’nun, ileriki yıllarda da İstanbul radyosunun notalarını yazdım. Ayrıca, o yıllarda kurulan Türk müziği araştırma kurulunun yayımladığı eserlerin ve müzikolog Yılmaz Öztuna’nın yazdığı Türk müziği ansiklopedisinin notistliğini yaptım.
O devirde, bildiğim kadarıyla İstanbul belediye konservatuvarı icrâ heyeti’nde merhûm santuri Hüsnü Tüzüner ve Ankara radyosunda da merhûm Zühtü Bardakoğlu bu sazı çalıyorlardı.
Onların dışında bu enstrümanı dinlemek mümkün değildi. İcrâ heyeti içinde Hüsnü Tüzüner’in santurunu, ancak belirli zamanlarda yaptığı sololarda duymak mümkündü. Çünkü santur, yapısı ve sesi nedeniyle, kendini duyuracak kapasitede değildi.
Ancak görünüşü, ses kalitesi ve çalış tekniği ile kendine has bir yeri vardı. Ne yazık ki çıkarttığı sesler, Türk mûsikîsine uygun değildi. Santur sanatçısı Hüsnü Tüzüner sâyesinde santura ilgi duydum.
Kânuna başladığımın yedinci yılı olan 1967 yılında, İstanbul radyosunda kânun sanatçısı olarak görev yaparken, hâlâ tam bilemediğim bir his ve hevesle santur öğrenmek istedim. Ancak hazır bir santur bulamadım.
İran’dan küçük bir santur getirttim. Mûsikîmize uyumsuzluğu hemen dikkatimi çekti. Çünkü telleri diyatonik olarak akord edilmişti. Majör ve minör tonlardan başka bir şey çalmak mümkün değildi.
Daha sonra öğrendim ki, makâmsal ayarlamalar, köprülerin yerlerini eserin donanımına göre değiştirilerek yapılıyormuş. Bu da bana, santurda kânun mandalı kullanarak ve akort sistemini değiştirerek mûsikîmize uyum sağlayabileceği fikrini verdi. Bu santurda yapılabilecek en büyük aşamaydı.
Bunu, o zamanın İstanbul radyosu Türk sanat müziği müdürü ve kemençe sanatçısı Cüneyd Orhon‘da kabûl ederek, yayınlara kânun yerine santurla katılmamı kabûl etmişti. Bu benim için büyük bir mutluluktu.

Konservatuar eğitimi sırasında, enstrüman öğreniminde metot eksikliği nedeniyle büyük sıkıntılar çektiğimizden, kânun eğitimine katkıda bulunmak amacıyla hazırladığım 75 sahifelik kânun metodunun basımını ancak 1985 yılında gerçekleştirebildim.
Bir ilk olması nedeniyle, tabiatıyla birçok eksikliği olan bu metod, üzerinde yeniden makâmsal olarak egzersiz yönünden ve eser analizleriyle genişletici çalışmalar yapılarak, 1998 yılında yeniden basılmıştır.
1971 yılında, doktor olarak göreve başladığım Edirne’de, 1950 yılından beri faâliyet gösteren Edirne mûsikî derneğinde gerek kânun sanatçısı ve gerekse hoca olarak görev yaptım ve bu derneğin 20. yıl konserinde de ilk santur resitalini verdim.
İhtisas amacıyla 1975 yılında gittiğim Almanya’daki 5 yıllık ihtisas süresinden sonra, şef yardımcısı olarak 1989 yılına kadar hastane çalışmalarına devam ettim ancak, müzikle olan ilişkimi kesmedim ve Almanya’da kaldığım süre içinde de, Köln Türk evi korosu konserlerine kânun ile katıldım.
1986 yılında, Essen şehrinde başkonsolosluğa bağlı koro kurarak, 2 sene yönettim ve konserler verdim. Almanya’da bulunduğum süre içinde, avrupada çalınan, memleketlerine göre değişik isimlerdeki (Hackbrett, Cimbalom, Tambal vs.) santurları inceleyerek, bunların Türk mûsikîsine uyumunu araştırdım.
1989 yılında Türkiye’ye döndükten sonra, önce T.R.T. İzmir radyo’sunda kânun sanatçısı olarak, 1991 yılından itibâren ise, Kültür bakanlığı İzmir devlet klâsik Türk müziği korosu şefi Dr. Teoman Önaldı‘nın tavsiyesi ve bakanlık onayıyla kânun ve santur sanatçısı olarak koroda görev yaptım.
Bu süreler içinde, gerek devlet korosunun Türkiye içinde yaptığı turnelerde ve gerekse; İzmir, Balıkesir, Bursa ve İstanbul gibi illerdeki çeşitli etkinliklerde santur ile solo konserler verdim.
İzmir’in yerel televizyon kanallarında ve T.R.T.’de birçok programa santurumla katıldım. 13 sene süre ile, kurucusu ve eski şefi, Dr. Teoman Önaldı ve şimdiki şefi Hayâti Çiftçi ile birlikte, büyük bir sevgi ve heyecanla çalıştığım kültür bakanlığı İzmir devlet klâsik Türk müziği korosundan, Ağustos 2004 târihinde emekliliğe ayrıldım.
Dr. Ümit Mutlu