Nefes Formu (Manzume)
“Bektâşî şâirleri tarafından yazılmış ve Bektâşî tekkelerinde okunmak için, çeşitli makam ve usûllerde bestelenmiş manzumelere Nefes adı verilir.”
Hece vezniyle yazılmış şiirlerden seçilir. Bu şiirlerde, açık, sade ve samimî bir üslûp göze çarpmaktadır. Bektâşî tekkelerinde okunan Nefesler, bilhassa bestelenmek için söylenmişlerdir.
Bunların içinde yalnız okunmak için yazılanlar da vardır ki, bunlara “Nutuk” adı verilir.
Nefesler, koro ve solo şeklinde icrâ edilirler. Bu icrâ esnâsında, mûsikîyle berâber sergilenen dinî rakslara “Semâh” adı verilir.
Semâh, yalnız erkekler ya da, yalnız kadınlar tarafından icrâ edilebileceği gibi, karma olarak da icrâ edilebilir.
Nefes İle İlâhî arasındaki farklılıklar
- Nefesler’de icrâ edilen müzik üslûbu İlâhîler’e nazaran daha basit olup, halk müziği’ne yakınlık arz eder.
- İlâhîler ne kadar mutasavvıfâne nağmelerle bestelenmişse, Nefesler de o kadar rindâne, yâni geleneğe pek aldırmayan tarzda nağmelerle bestelenmişlerdir.
Nefesler’e ilâhî denilmemesinin sebebi, konularının büyük bir kısmının ilâhî olmamasıdır. Nefesler’in içinde ilâhî lisanıyla yazılmış olanları da hiç yok değildir.
Ancak büyük bir çoğunluğu açısından denilebilir ki, ”Nefesler, rindâne, kalenderâne, âşıkâne ve hatta – en hafif bir tâbirle – dinî kayıt ve şartlara karşı pek laubaliyâne bir lisanla yazılmış şiirlerdir.” - Bektâşî tarikatında, müzik eşliğinde okunan manzumelere Nefes, Bektâşîlik dışındaki tarikatlarda, müzik eşliğinde okunan manzumelere ise İlâhî denir.
- Nefesler’de; daha ziyâde Hz. Ali’nin, ilâhîler’de ise, Hz. Muhammed’in medhiyesine yer verilir.
- Nefesler’de, ilâhîler’de görülmeyen Bektâşî Devr-î Revânı ve Bektâşî Raksânı gibi Bektâşîlere mahsus özel usûller mevcuttur.
Dr. Yavuz Demirtaş
Kaynak: ktp.isam.org.tr